29 April, 2010

Astrology is Ancient Science - Highcourt


The Bombay High Court is hearing a petition, which seeks a ban on the Astrology, Vastushastra, etc. In reply to the petition, Dr R Ramkrishna (deputy drugs controller, government of India) said, "Ban on astrology and related sciences sought by the petitioner, which is a time-tested science more than 4,000 years old, is totally misconceived and unjustifiable".

Further, the affidavit said, the Drugs and Magic Remedies Act does not cover astrology and related disciplines. The act can be used only against misleading advertisements relating to drugs and magic remedies, such as an advertisement of a drug assuring the prevention of pregnancy, improvement of sexual power, etc, without any scientific basis.

Gujarat Samachar Newspaper published this news. You can see the photo with this article.

27 April, 2010

Dongreji Maharaj Katha - Video

This is the rare videos of the greatest saints of last century late Shri Dongreji Maharaj. You can watch Part 1 and Part 2. I found this video on Youtube that features small part of Shri Dongreji Maharaj’s katha in Gujarati.


Part 1 :



Part 2 :

24 April, 2010

Water Show at Akshardham - Video

You can visit wonderful water show at the Akshardham temple (Gandhinagar, Gujarat). As cameras were not allowed inside the complex, I have to make do with this promotional video. This is only Trailer you need to go to Akshardham to see personally.:)



23 April, 2010

Airtel offering Live Aarti from Tirupati Balaji

Now, You can Listen Live Aarti from Tirupati Balaji on your Mobile !

Airtel announced the launch of Live Aarti on mobile enabling customers to listen to  live prayers from their revered shrines through a simple call on their Airtel mobiles. This is India's first service on mobile offering daily LIVE Pujas and Aartis from shrines including Tirupati Balaji, Sidhi Vinayak, Shirdi Sai Baba and Bangla Sahib. You can Read Full article at Telecomtalk.info

22 April, 2010

Pushya Naxtra in 2010

Pushya Nakshatra is considered highly auspicious in among the 27 Nakshatras. Pushya Nakshatra is the Best Muhurat (day) for buying Gold and Jewellery.

Below are the Pushya Nakshatra dates in 2010 :

January 2, 2010, Saturday
January 30, 2010, Saturday
February 26, 2010, Friday
March 25, 2010, Thursday
March 26, 2010, Friday
April 22, 2010, Thursday, Guru Pushyamrut Yoga
May 19, 2010, Wednesday
June 15, 2010, Tuesday
July 13, 2010, Tuesday
August 9, 2010, Monday
September 6, 2010, Monday
October 3, 2010, Sunday
October 30, 2010, Saturday
November 26, 2010, Friday
December 24, 2010, Friday

21 April, 2010

Vivah (Marriage) Muhurat in 2010

May 2010:
Due to Aadhik Maas there are no dates upto 14 May. The Vivah Muhurat dates are 15, 16, 21, 23, 24, 25, 28, 29, 30

June 2010:
The Vivah Muhurat dates are 1, 2, 6, 8, 9, 17, 20, 21, 24, 26, 28, 30

July 2010:
The Vivah Muhurat dates are 4, 5, 6, 9, 14

November 2010:
The Vivah Muhurat dates are 18, 22, 23, 28, 30

December 2010:
The Vivah Muhurat dates are 2, 8, 9, 10, 11, 14, 15, 19, 20, 25, 27, 29, 30

All dates are based on Indian Standard Time. Above dates are besed on Gujarat Panchang and might not be applicable in all regions. Above dates are only to give a general idea. You should consult Dharmesh Joshi to get a clear idea regarding time (Muhurat) of marriage.

20 April, 2010

Postage Stamps on Astrological Signs


Good News for Astrology Lovers ! India Post has released stamps with 12 astrological zodiac signs. Each Stamp cost Rs. 5/- This New Stamps was released on 14th April, 2010. You can buy this stamps from any General Post Offices (GPO) across the country.

Visit this Link to see all Astrological Zodiac Stamps.


19 April, 2010

महान खगोलविद - आर्यभट

प्राचीन भारत के महान खगोलविद व गणितज्ञ आर्यभट के बारे में काफी कुछ कहा जाता है और लिखा जाता है, लेकिन सच्‍चाई यह है कि उनके बारे में प्रामाणिक तौर पर बहुत कम जानकारी उपलब्‍ध है। उनके व्‍यक्तिगत अथवा पारिवारिक जीवन के बारे में हमें कोई जानकारी नहीं मिलती। हम यह भी नहीं जानते कि वे कहां के रहनेवाले थे और उनका जन्‍म किस जगह पर हुआ था। यहां प्रस्‍तुत उनकी प्रतिमा का फोटो विकिपीडिया से उद्धृत है। यह प्रतिमा पुणे में है, लेकिन चूंकि आर्यभट की वेश-भूषा के विषय में कोई जानकारी उपलब्ध नहीं है, इसलिए यह प्रतिरूप कलाकार की परिकल्पना की ही उत्पत्ति है।

आर्यभट के बारे में हमारी जानकारी का एकमात्र आधार उनकी अमर कृति आर्यभटीय है, जिसके बारे में कहा जाता है कि ज्‍योतिष पर प्राचीन भारत की सर्वाधिक वैज्ञानिक पुस्‍तक है। आर्यभटीय आर्यभट का एकमात्र उपलब्‍ध ग्रंथ है। उन्‍होंने अन्‍य ग्रंथों की रचना भी की होगी, पर वे वर्तमान में नहीं मिलते। आर्यभटीय के एक श्‍लोक में आर्यभट जानकारी देते हैं कि उन्‍होंने इस पुस्‍तक की रचना कुसुमपुर में की है और उस समय उनकी आयु 23 साल की थी। वे लिखते हैं : ''कलियुग के 3600 वर्ष बीत चुके हैं और मेरी आयु 23 साल की है, जबकि मैं यह ग्रंथ लिख रहा हूं।''

भारतीय ज्‍योतिष की परंपरा के अनुसार कलियुग का आरंभ ईसा पूर्व 3101 में हुआ था। इस हिसाब से 499 ईस्‍वी में आर्यभटीय की रचना हुई। अत: आर्यभट का जन्‍म 476 में होने की बात कही जाती है।

बिहार की मौजूदा राजधानी पटना को प्राचीनकाल में पाटलीपुत्र, पुष्‍पपुर और कुसुमपुर भी कहा जाता था। इसी आधार पर माना जाता है कि आर्यभट का कुसुमपुर आधुनिक पटना ही है। लेकिन इस मत से सभी सहमत नहीं हैं। आर्यभट के ग्रंथ का दक्षिण भारत में अधिक प्रचार रहा है और मलयालम लिपि में इस ग्रंथ की हस्‍तलिखित प्रतियां मिली हैं। इस आधार पर आर्यभट के कर्नाटक या केरल का निवासी होने की संभावना भी जताई जाती है।

प्राचीन भारत के खगोलविदों में आर्यभट के विचार सर्वाधिक वैज्ञानिक व क्रांतिकारी थे। प्राचीन काल में पृथ्‍वी को स्थिर माना जाता था। किंतु आर्यभट ने कहा कि पृथ्‍वी गोल है और यह अपने अक्ष पर घूमती है, यानी इसकी दैनंदिन गति है। इस सत्‍य वचन को कहनेवाले आर्यभट भारत के एकमात्र ज्‍योतिषी थे। हालांकि आर्यभट ने यह नहीं कहा था कि पृथ्‍वी सूर्य की परिक्रमा करती है।

आर्यभट ग्रहणों के असली कारण जानते थे। उन्‍होंने स्‍पष्‍ट तौर पर लिखा है, '' चंद्र जब सूर्य को ढक लेता है और इसकी छाया पृथ्‍वी पर पड़ती है तो सूर्यग्रहण होता है। इसी प्रकार पृथ्‍वी की छाया जब चंद्र को ढक लेती है तो चंद्रग्रहण होता है।''

वस्‍तुत: आर्यभट ने भारत में गणित-ज्‍योतिष के अध्‍ययन की एक स्‍वस्‍थ परंपरा को जन्‍म दिया था। उनकी रचना आर्यभटीय भारतीय विज्ञान की ऐसी महान कृति है जो यह साबित करती है कि उस समय हमारा देश गणित-ज्‍योतिष के क्षेत्र में किसी भी अन्‍य देश से पीछे नहीं था। आर्यभट ने आधुनिक त्रिकोणमिति और बीजगणित की कई विधियों की खोज की थी। इस महान खगोलशास्‍त्री के नाम पर ही भारत द्वारा प्रक्षेपित पहले कृत्रिम उपग्रह का नाम आर्यभट्ट रखा गया था। 360 किलो का यह उपग्रह अप्रैल 1975 में छोड़ा गया था।

ध्‍यान रखने की बात है कि भारत में आर्यभट नाम के एक दूसरे ज्‍योतिषी भी हुए हैं, परंतु वे पहले आर्यभट जैसे प्रसिद्ध नहीं हैं। दूसरे आर्यभट का काल ईसा की दसवीं सदी माना जाता है तथा आर्यसिद्धांत नामक उनका एक ग्रंथ भी मिलता है।

(source: http://khetibaari.blogspot.com)

પ્રભુ, મને છેલ્લી એક તક આપી દે

રોજના જેવી જ એ સવાર હતી. મારે ઓફીસે જવાનું હતું. આંગણામાં પડેલું છાપું  ઉઠાવી મેં પહેલા અને છેલ્લા પાના પરના અગત્યના સમાચાર પર નજર નાંખી. છેલ્લા પાના પર મારી તસ્વીર જોઈ હું ચોંકી ઉઠ્યો. એ મારા અવસાનના સમાચાર હતા! મને એકદમ આઘાત લાગ્યો. ' હા! કાલે  રાતે સુતો હતો, ત્યારે છાતીમાં થોડુંક દુખતું હતું ખરું. પણ પછી તો હું ઘસઘસાટ ઉંઘી ગયો હતો ને?'

     હું ઘડીયાળ તરફ નજર કરું છું. 'અરે! દસ વાગી ગયા છે. મારી ચા ક્યાં છે? અરે! મારે ઓફીસ જવાનું કેટલું મોડું થઈ ગયું છે? મારો બોસ મારી ઉપર ખીજાશે. અરે! બધાં ક્યાં જતા રહ્યાં? મારા આ રુમની બહાર બધા કેમ ભેગા થયા લાગે છે?'

   ' અરે ! આટલા બધા લોકો? ચોક્કસ  કાંઈક ગરબડ લાગે છે. અરે! કોઈક રડી રહ્યા છે. બીજા ચુપચાપ ઉભા છે.'

    ' અરે ! આ શું? મારું શરીર તો ફર્શ પર પડેલું છે. અરે! બધા સાંભળો હું તો અહીં  છું, એ શરીરમાં નથી.'

    'ક્યાં કોઈ મને સાંભળે જ છે?  અલ્યાઓ! હું મુઓ નથી, જુઓ આ રહ્યો.'

     મેં કરાંઝીને રાડ પાડી. પણ કોઈએ કશું સાંભળ્યું જ નહીં. કોઈને મારામાં રસ હોય તેમ ન લાગ્યું. બધા નીશ્ચેતન પડેલા મારા શરીર તરફ શોકથી જોઈ રહ્યા હતા. હું ફરી મારા સુવાના ઓરડામાં ગયો.

     મેં મારી જાતને પુછ્યું, ' શું હું ખરેખર મરી ગયો છું? અરે ! મારી પત્ની, મારું બાળક, મારાં મા બાપ, મારા મીત્રો – બધાં ક્યાં છે?'

     હું બાજુના ઓરડામાં ગયો, બધા ત્યા રડી રહ્યાં હતાં; એકમેકને આશ્વાસન આપી રહ્યાં હતાં. મારી પત્ની સૌથી વધારે આક્રંદ કરી રહી હતી. તેને સૌથી વધારે દુખ થતું હોય તેમ જણાતું હતું. મારા નાનકડા પુત્રને આ શું થઈ રહ્યું છે, તેની કાંઈ સમજણ પડતી હોય તેમ ન લાગ્યું. પણ તેની મા રડી રહી હતી, એટલે તે પણ રડતો હોય તેમ લાગ્યું.

     ' અરે ! મારા એ વહાલસોયાને હું બહુ જ પ્રેમ કરું છું, એમ કહ્યા વીના હું શી રીતે વીદાય લઈ શકું? અરે! મારી પત્નીએ મારી કેટલી બધી સંભાળ લીધી છે, તેમ કહ્યા વગર હું શી રીતે મરી શકું ? એક વાર તો એને હું કહી દઉં કે,  હું તેને અત્યંત ચાહું છું. અરે! માબાપને એક વાર તો કહી દઉં, કે હું જે કાંઈ પણ હતો તે તેમના કારણે હતો. મારા મીત્રો વીના મેં જીવનમાં ઘણી ભુલો કરી હોત; એમ એમને કહ્યા વીના, હું કઈ રીતે વીદાય લઉં? એ લોકોને મારી ખરેખર જરુર હતી, ત્યારે હું તેમના કશા કામમાં આવ્યો નથી;  એની દીલગીરી વ્યક્ત કર્યા વીના હું શી રીતે મરી શકું? જોને પેલા ખુણામાં કોઈક છાનાં આંસુ સારી રહ્યો છે. અરે! એ તો એક જમાનામાં મારો જીગરી દોસ્ત હતો. સાવ નાકકડા મતભેદ અને ગેરસમજુતીના કારણે અમે બે છુટા પડ્યા; અને અમારા અહમના કારણે કદી ભેળા જ ન થયા.'

     હું તેની પાસે ગયો અને મારો હાથ તેની તરફ લંબાવ્યો. મારે તેને મારી દીલગીરી સમજાવવી હતી. ફરી એના જીગરી બની જવું હતું. 'મારા દોસ્ત!  મને માફ કરી દે.' : એમ કહેવું હતું.

     ' અરેરે! એને મારો હાથ દેખાતો નથી? એ કેવો નીષ્ઠુર છે? હું આટલી સરળતાથી  મારું હૈયું ઠાલવી રહ્યો છું; તો પણ એ હજી કેટલો અભીમાની છે? ખરેખર મારે આવા લોકો માટે લાગણીવશ ન થવું જોઈએ. પણ એક સેકન્ડ. કદાચ એને મારો હાથ નહીં દેખાતો હોય? ભુલ્યો ! મારું શરીર તો બહારના ઓરડામાં પડેલું છે ને?ઓ ભલા ભગવાન! હું તો ખરેખર મરી જ ગયો છું. '

     હું મારા શબની બાજુમાં બેઠો. મને બરાબરનું રડવું આવી ગયું.

     'અરે! મારા ભલા ભગવાન! મને બસ થોડાક દીવસ જીવતો કરી નાંખ. હું મારી પત્ની, મારાં માબાપ. મારા મીત્રો એ બધાંને એક વખત સમજાવી દઉં કે, કે એ બધાં મને કેટલાં વહાલાં છે? '

    એટલામાં મારી પત્ની મારી બાજુમાં આવી પહોંચી. એ કેટલી સુંદર દેખાય છે?'

    હું બરાડી ઉઠું છું ,'અલી એ! તું ખરેખર સુંદર છે."

    પણ એને ક્યાં મારા શબ્દો સંભળાય છે?

    'મેં કદી એને એવા શબ્દો પ્રેમથી કહ્યા હતા ખરા? '

    હું મોટી ચીસ પાડી દઉં છું," અરે ભગવાન! મહેરબાની કરીને મને થોડોક સમય જીવતો કરી દે!'

    હું રડી પડું છું.

    'મને એક જ છેલ્લી તક આપી દે મારા વહાલા!  હું મારા વહાલસોયા બાળકને ભેટી લઉં. મારી માને છેવટનું એક સ્મીત આપી દઉં. મારા બાપને મારા માટે ગૌરવ થાય એવા બે શબ્દ એમને કહી દઉં. મારા બધા  મીત્રોને  મેં જે કાંઈ નથી આપ્યું, એ માટે એમની દીલગીરી માંગી લઉં. મારા જીવનમાં હજી રહેવા માટે એમનો આભાર માની લઉં.'

     અને મેં ઉંચે જોયું અને હું ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યો. મેં ફરી એક પોક મુકી. 'અરે! પ્રભુ, મને છેલ્લી એક તક આપી દે,મારા વહાલા!'

……………..

     અને મારી પત્નીએ મને હળવેથી જગાડ્યો અને વહાલથી કહ્યું ," તમે ઉંઘમાં આમ કેમ રડી રહ્યા છો? તમને કંઈ થાય છે? તમને ખરાબ સપનું આવ્યું લાગે છે."

   ' અરે ! હું જીવું છું. મારી પત્ની મને સાંભળી શકે છે. '

    મારા જીવનની આ સૌથી સુખદ પળ હતી. 

કાલે જ મરણ આવવાનું હોય એમ આજે જીવીએ તો?


(મુળ કૃતી વાંચતાની સાથે જ અત્યંત ગમી જાય તેવી છે. એના લેખકનું નામ કોઈ વાચક  શોધી આપશે તો અહીં  પ્રગટ કરવાનું ગમશે.)

15 April, 2010

Purusottam Maas Katha (PDF)

Read Book about Purusottam Maas. You can Download FREE PDF Hindi Book of Purusottam Maas (Aadhik Month). Visit the following Link and Download this Book. You can Read this book in PDF Reader :
http://www.purushottammaas.com/download/PurushottamMaas_Hindi.pdf

14 April, 2010

Aadhik Maas start from 15 April 2010

'Aadhik Maas' start from 15 April 2010. The Aadhik Maas occurs after every 32 months, 16 days and 8 Ghadis. A Ghadi is 24 minutes. During the 'Aadhik Maas' period Avoid auspicious functions like Upanayana, Samavartana, Vivah, Nutana Grih Pravesha, Nutana Vrat Arambh etc. The Aadhik Maas is dedicated to Lord Vishnu and Sri Krishna.

12 April, 2010

Bhavnath Temple at Bhiloda

पिछले दिनों मे भवनाथ मंदिरमें विशेष पूजाके लिए गया था. भवनाथ मंदिरमें स्वयंभू शिवलिंग हे. श्रावण मास में यहाँ दूर दूर से लोग दर्शन के लिए आते हे. आप अहमदाबाद से हिमतनगर होके भिलोडा पहुच सकते हे. हिमतनगरसे भिलोडा ५० की.मी. दूर हे. भिलोडा से भवनाथ मंदिर ५ की.मी. दूर हे. शामलाजी से ये मंदिर २० की.मी. दूर हे. इस मंदिर के आसपास पर्वतो का नयनरम्य द्रश्य दिखाई देता हे. मंदिर के कुछ फोटो देख सकते हे. 


10 April, 2010

Updesh Saar by Sri Raman Maharshi



कर्तुराज्ञया प्राप्यते फलम् ।
कर्म किं परं कर्म तज्जडम् ।। १ ।।

સૄષ્ટિકર્તા ઈશ્વરની આજ્ઞાથી જ (કર્મના સિદ્ધાંત અનુસાર) કર્મફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. ફળ પ્રાપ્ત કરવામાં શું કર્મ અંતિમ કારણ છે ? ના, ના. કારણ કે કર્મ તો જડ છે. (૧)

कृतिमहोदधौ पतनकारणम् ।
फलमशाश्वतं गतिनिरोधकम् ।। २ ।।

(જડ ક્રિયાઓનું અનુસરણ) એ કર્મના મહાસાગરમાં પતનરૂપ જ છે. કર્મનું ફળ હંમેશા નાશવાન, અલ્પ અને અનિત્ય હોવાથી આત્મજ્ઞાન પ્રતિ મનુષ્યની ગતિમાં તે વિઘ્નરૂપ કે અવરોધક છે (જે આત્મજ્ઞાન મોક્ષનું સાક્ષાત્ કારણ છે.) (૨)

ईश्वरार्पितं नेच्छया कृतम् ।
चित्तशोधकं मुक्तिसाधकम् ।। ३ ।।

કર્મફળની વાસના, અપેક્ષા કે ઈચ્છાથી કરાયેલાં કર્મો નહીં, પરંતુ ઈશ્વરને અર્પણ કે સમર્પિત થયેલાં (નિષ્કામ) કર્મોથી જ ચિત્તની શુદ્ધિ થાય છે. અને તેવાં કર્મ જ મુક્તિનું પરોક્ષ સાધન થાય છે. (૩)

कायवाङ् मनः कार्यमुत्तमम् ।
पूजनं जपश्चिन्तनं क्रमात् ।। ४ ।।

કાયા દ્વારા થતી વિધપુર્વકની પુજા, વાણી દ્વારા થનારું જપ કર્મ તથા મનથી થનારું ચિંતન કે ધ્યાનરૂપી કર્મ અનુક્રમે અન્યોન્યથી ઉત્તમ છે (અર્થાત્ ક્રમશઃ એકબીજાથી વધુ ઉપયોગી છે) . (૪)

जगतः ईशधीयुक्तसेवनम् ।
अष्टमूर्तिभृद्देवपूजनम् ।। ५ ।।

જગત એ ઈશ્વરની જ અભિવ્યક્તિ છે, એવી બુદ્ધિથી તેની (જગતની) સેવા કરવી તે જ આઠ મૂર્તિવાળા કે આઠ રૂપોને ધારણ કરનારા દેવની પુજા કહેવાય છે. (૫)

उत्तमस्तवादुच्चमन्दतः ।
चित्तजंजपध्यानमुत्तमम् ।। ६ ।।

મોટેથી ગવાયલી ઈશ્વરની ઉત્તમ સ્તુતિની સરખામણીમાં ઉચ્ચ = મોટે થી બોલીને કરેલો ઉચ્ચ જપ, મંદ = અવાજ વગર ધીરેથી કરેલો મંદ જપ તથા ચિત્તજમ્ = અર્થાત્ માત્ર ચિત્તદ્વારા કરેલી માનસિક જપધ્યાનની ક્રિયા અનુક્રમે એકબીજાથી ઉત્તમોત્તમ છે. (૬)

आज्यधारया स्रोतसा समम् ।
सरलचिन्तनं विरलतः परम् ।। ७ ।।

ઘીની અસ્ખલિત ધારા જેમ, સ્રોત કે સરિતાના સતત પ્રવાહ જેમ, કરવામાં આવેલું અખંડિત કે સરળ ચિંતન, વિરલ કે ખંડિત - ચિંતન કરતાં ઉત્તમ છે. (૭)

भेदभावनात्सोहमित्यसौ ।
भावनाऽभिदा पावनी मता ।। ८ ।।

(જીવ અને ઈશ્વર કે જીવ અને બ્રહ્મ બન્ને ભિન્ન - ભિન્ન છે, તેમા જુદાઈ છે). એવી ભેદ - ભાવના દ્વારા થયેલા ચિંતન (ધ્યાન કે આત્મ - વિચારણા) કરતા તે (ઈશ્વર કે બ્રહ્મ) હું જ છું એવી ભેદરહિત કે અભેદભાવના દ્વારા થયેલું ચિંતન પવિત્ર અર્થાત્ શ્રેષ્ઠ મનાયેલું છે. (૮)

भावशून्यसद्‌भावसुस्थितिः ।
भावनाबलात् भक्तिरुत्तमा ।। ९ ।।

અભેદ ભાવના દ્વારા થયેલ ચિંતનના બળથી કે પ્રભાવથી જ ભાવશૂન્ય (વૃત્તિશૂન્ય સંકલ્પશૂન્ય) સત સ્વરૂપમાં (આત્મસ્વરૂપમાં) સમ્યક્ સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે. તે જ ઉત્તમ ભક્તિ કહેવાય છે. (૯)

हृत्स्थले मनस्स्वस्थता क्रिया ।
भक्तियोगबोधाश्च निश्चितम् ।। १० ।।

મનનું હૃદયમાં સ્થિત થવું (અર્થાત્ 'સ્વ' સ્વરૂપમાં, આત્મસ્વરૂપમાં એકાકાર થવું, સુસ્થિર થવું) તે જ કર્મ, ભક્તિ, યોગ તથા જ્ઞાનનું અંતિમ લક્ષ્ય કે ધ્યેય છે. તેવું નિશ્ચિત કરાયેલું છે. (૧૦)

वायुरोधनाल्लीयते मनः ।
जालपक्षिवद्रोधसाधनम् ।। ११ ।।

જેવી રીતે જાળ, પક્ષીના હલનચલન પર નિયંત્રણ મુકે છે, (તેની મુક્ત વર્તણુંકને અવરોધે છે - વર્તનનો નિરોધ કરે છે) . તેવી રીતે વાયુ શ્વાસ કે પ્રાણનો નિરોધ કે નિયંત્રણ મનની મુક્ત ક્રિયાનું નિયંત્રણ કે નિરોધ કરે છે. માટે વાયુનો નિરોધ એ મનોલયનું સાધન છે. (૧૧)

चित्तवायव्श्चित्क्रिया युताः ।
शाखयोर्द्वयी शक्तिमूलका ।। १२ ।।

ચિત્ત (મન) અને વાયુ (પ્રાણ) અનુક્રમે જ્ઞાન ને ક્રિયા શક્તિથી યુક્ત છે. આ બન્ને (શક્તિરૂપી) શાખાઅઓનું મૂળ ઈશ્વરની જ એક શક્તિ છે. (૧૨)

लयविनाशने उभयरोधने ।
लयगतं पुनर्भवति नो मृतम् ।। १३ ।।

નિરોધના બે પ્રકાર છે. મનોલય અને મનોનાશ, તેમા જે મન લયને પ્રાપ્ત થાય છે, તે પુનઃ જન્મે છે. (અર્થાત્ તેના વિષયમાં સક્રિય થાય છે.) જ્યારે નાશ પામેલું મન કદાપિ (વિષયોમાં જાગૃત કે સક્રિય) થતું નથી. (૧૩)

प्राणबन्धनाल्लीनमानसम् ।
एकचिन्तनान्नाशमेत्यदः ।। १४ ।।

પ્રાણાયમ કે પ્રાણનિરોધથી લયને પ્રાપ્ત થયેલું આ મન એક - અદ્વિતીય આત્મવસ્તુના અભેદ ચિંતનથી નાશને પામે છે. (૧૪)

नष्टमानसोत्कृष्टयोगिनः ।
कृत्यमस्ति किं स्वस्थितिं यतः ।। १५ ।।

જેનુ મન નષ્ટ થયું છે, (અર્થાત્ બ્રહ્મસ્વરૂપ જ થઈ ગયું છે) તેવા સર્વશ્રેષ્ઠ યોગી માટે કોઈ જ કર્તવ્ય કર્મ હોતું નથી. કેમ કે તે તો આત્મસ્વરૂપમાં (અભેદભાવે) સ્થિત થઈ ગયો છે. (૧૫)

दृश्यवारितं चित्तमात्मनः ।
चित्त्वदर्शनं तत्वदर्शनम् ।। १६ ।।

દ્ર્શ્યથી પરાવૃત્ત (નિવૄત્ત, વિમુખ કે પાછા વળેલા) થયેલા ચિત્તને પોતના ચૈતન્યસ્વરૂપ (આત્માના) દર્શન થાય છે. અને તેને જ તત્વદર્શન કહેવાય છે. (૧૬)

मानसं तु किं मार्गणे कृते ।
नैव मानसं मार्ग आर्जवात् ।। १७ ।।

મન છે શું ? તેવી વિચારણા કે મનની શોધ કરવાથી જણાય છે કે મન જેવી કોઈ વસ્તુ જ નથી. આવો વિચારમાર્ગ આર્જવ - અર્થાત્ ઋજુ - સરળ તથા સીધો છે. (૧૭)

वॄत्तयस्त्वहं वृत्तिमाश्रिताः ।
वृत्तयो मनो विध्दयहं मनः ।। १८ ।।

સર્વ વૃત્તિઅઓનો સમૂહ કે પ્રવાહ अहम् વૃત્તિ પર (અર્થાત્ અહંકાર પર) આશ્રિત કે અવલંબિત છે. આ વૃત્તિઓ જ મન છે. માટે अहम् વૃત્તિ કે અહંકાર જ મન છે. (૧૮)

अहमयं कुतो भवति चिन्वतः ।
अयि पतत्यहं निजविचारणम् ।। १९ ।।

અરે ! ઓ ચિંતક ! આ અહંકાર ઉદય પામે છે ક્યાથી ? એ પ્રમાણે વિચાર કે ચિંતન કરનારનો અહંકાર પતન પામે છે. આવા ચિંતનને જ નિજવિચારણા કે આત્મવિચાર કહેવાય છે. (૧૯)

अहमि नशाभाज्यहमहंतया ।
स्फुरति हृत्स्वयं परमपूर्णसत् ।। २० ।।

અહંકારનો નાશ થતા "અહમ્ - અહમ્" તરીકે હૃદયસ્થ આત્મા અન્યની અપેક્ષા વગર સ્વયં જાતે જ "परम्" અર્થાત્ દેશ, કાળ અને વસ્તુથી પર, "पूर्ण" અર્થાત્ અનંતરૂપે, "सत् "અર્થાત્ શાશ્વત અસ્તિત્વ રૂપે પ્રકાશે છે. (૨૦)

इदमहंपदाभिख्यमन्वहम् ।
अहमिलीनकेऽप्यलयसत्तया ।। २१ ।।

અહંકારનો પ્રતિદિન (સષુપ્તિમાં) લય થતો હોવા છતાં આ "અહમ્" પદથી ઓળખાયેલ, (લયરહિત, સત્તાવાળો) (ચૈતન્ય આત્મા) અલય - અસ્તિત્વ તરિકે (કાયમ) રહે છે. (૨૧)

विग्रहेन्द्रियप्राणधीतमः ।
नहमेकसत्तज्जड़ ह्यसत् ।। २२ ।।

હું, સ્થૂળ શરીર, ઈન્દ્રિયો, પ્રાણ, બુદ્ધિ, અને અજ્ઞન વગેરે નથી. તે સર્વ કાંઈ જડ છે. માટે તેમને અસત્ રૂપ જ જાણ. . હું તો એક - અદ્વિતીય સત્ સ્વરૂપ છું. (૨૨)

सत्त्वभासिका चित्क्व वेतरा ।
सत्तया हि चिच्चित्तया ह्यहम् ।। २३ ।।

सत् વસ્તુ આત્માનું પ્રકાશક તેથી ઈતર કે અન્ય ચિત્ કે ચૈતન્ય ક્યાં ? (અર્થાત્ સત્ જ ચિત્ત છે, કે સ્વયં પ્રકાશે છે.) ખરેખર તો સત્ સ્વરુપે (અસ્તિત્વ રૂપે) ચિત્ કે ચૈતન્ય જ છે. વાસ્તવમાં જે ચૈતન્યસ્વરૂપે (સ્વયં પ્રકાશે છે) તે હું જ છું. (સત્ એજ ચિત્ છે, ચિત્ત એજ હું છું.) (૨૩)

ईशजीवयोर्वेषधीभिदा ।
सत्स्वभावतो वस्तु केवलम् ।। २४ ।।

ઈશ્વર અને જીવમાં જે ભેદ છે, તે તો માત્ર વેષભૂષાની ભેદબુદ્ધથી જ જણાય છે. सत् સ્વભાવની દ્રષ્ટિએ ઈશ્વર અને જીવ બન્નેમાં આત્મવસ્તુ કે ચૈતન્ય તો કેવળ એક - અદ્વિતીય અને સમાન છે. (૨૪)

वेषहानतः स्वात्मदर्शनम् ।
ईशदर्शनं स्वात्मरूपत् ।। २५ ।।

જીવની વ્યક્તિ કે પિંડરૂપી વેશભૂષા, અને ઈશ્વરની વિરાટ કે બ્રહ્માંડરૂપી વેશભૂષા, અગર જીવની 'કાર્ય' ઉપાધિ અને ઈશ્વરની 'કારણ' ઉપાધિ જ્ઞાનમાં નષ્ટ થતાં, આત્મદર્શન અર્થાત્ આત્મસાક્ષાત્કાર થાય છે. આવું આત્મદર્શન એ જ ઈશ્વર દર્શન છે. કારણ કે ઉપાધિમુક્ત ઈશ્વર આત્મસ્વરુપ જ છે. (૨૫)

आत्मसंस्थितिः स्वात्मदर्शनम् ।
आत्मनिर्द्वयादात्मनिष्ठता ।। २६ ।।

આત્મસ્વરૂપમાં સમ્યક સ્થિતિ એ જ આત્મદર્શન છે. આત્મા દ્વૈતરહિત હોવાથી અર્થાત્ એક, અદ્વિતીય હોવાથી આત્મામાં પ્રયત્નરહિત સહજ નિષ્ઠા એ જ આત્મદર્શન છે. (૨૬)

ज्ञानवर्जिताऽज्ञानहीनचित् ।
ज्ञानमस्ति किं ज्ञातुमन्तरम् ।। २७ ।।

વિષયજ્ઞાન, ઈન્દ્રિયગમ્ય કે પ્રત્યક્ષજ્ઞાનથી વર્જિત, અજ્ઞાનથી રહિત ચૈતન્ય જ અભેદ - આત્મજ્ઞાન છે. તેનાથી અન્ય જાણવા જેવું છે શું ? (૨૭)

किं स्वरूपमित्यात्मदर्शने ।
अव्ययाऽभवाऽऽपूर्णचित्सुखम् ।। २८ ।।

"મારું 'સ્વ' સ્વરુપ છે કેવું ?" એ પ્રમાણે વિચાર કરવાથી આત્મદર્શન કે આત્મજ્ઞાન થાય છે કે હું અવ્યયરહિત, અજન્મા, પરિપૂર્ણ, ચૈતન્યમય, પરમસુખ સ્વરુપ છું. (૨૮)

बन्धमुक्त्यतीतं परं सुखम् ।
विन्दतीह जीवस्तु दैविकः ।। २९ ।।

દૈવીગુણ સંપન્ન કોઈ વિરલ જીવ જ વાસ્તવમાં બંધન અને મુક્તિથી પર અતીન્દ્રિય કે પરમસુખને, અહીં - આ જગત - કે આ મનુષ્યદેહમાં, અત્યારે જ પ્રાપ્ત કરે છે. (૨૯)

अहमपेतकं निजविभानकम् ।
महदिदं तपो रमणवागियम् ।। ३० ।।

અહંકારથી મુક્ત 'સ્વ' સ્વરુપનું જ્ઞાન થવું એ જ મહાન તપ છે. આ જ શ્રી રમણ મહર્ષિજીની સ્વાનુભવયુક્ત વાણી છે. (૩૦)